Inleiding
Stel jou voor: julle stap saam in die gang van die plaaslike winkel. Skielik, sonder enige waarskuwing, bars jou geliefde met ’n vloekende tirade uit. Die situasie is so ongemaklik dat jy amper onder die inkopiemandjie wil wegkruip en wens jy kon verdwyn.
Aangesien wegkruip nie ’n opsie is nie, wat doen jy? Sulke sosiaal onvanpaste gedrag kan deel wees van ’n persoon se demensiessiekte.
Die waarde van uitstappies
Na so ’n verleentheidvolle voorval is dit verstaanbaar dat ’n versorger wil oorweeg om minder saam uit te gaan. Dit is egter van kardinale belang om te onthou hoe waardevol uitstappies en sosiale stimulasie vir iemand met demensie is.
Waarom kom hierdie gedrag voor?
-
Die persoon verloor progressief innerlike filters en inhibisies weens skade in die brein.
-
Demensie raak nie net die geheue nie, maar beïnvloed vyf hoof areas in die brein: die kognitiewe, funksionele, psigiatriese, gedrag en fisiese dele. Hierdie veranderinge plaas groot beperkinge op die persoon.
-
In die psigiatriese area word hierdie filters effektief “geamputeer”. Die persoon het dikwels min beheer oor wat hulle dink, sê of doen. Die gedrag is ’n gevolg van die siekte, nie van die persoon se ware aard nie.
-
Voorbeelde sluit in: vloek, onbeskofte opmerkings, vinnige kwaadheid, aggressie, delusies of hallusinasies ervaar of onvanpaste seksuele gedrag begin toon.
-
Die onvoorspelbaarheid van die siekte maak dit baie moeilik vir versorgers om uitbarstings vooraf te voorspel en die aanvang van nuwe gedragsimptome te antisipeer.
Moet ons die persoon dan tuis hou?
Alhoewel dit aanloklik mag voel om die persoon tuis te hou waar dit “veilig” is, is dit dikwels nie die beste keuse nie.
-
Onthou: Dit is steeds dieselfde geliefde mens. Die siekte het beperkinge opgelê wat buite hulle beheer is.
-
Sosiale interaksie is een van die beste vorme van breinstimulasie, terwyl isolasie dikwels tot agitasie en agteruitgang kan lei.
-
Volgens internasionale riglyne het persone met demensie die reg op behoud van waardigheid, lewensgehalte, vars lug, sonskyn en sosiale betrokkenheid – ten spyte van hul diagnose.
Wenke om uitstappies suksesvol te maak
-
Sorgvuldig beplande uitstappies kan eensaamheid, rusteloosheid en stres verminder.
-
Soos vermoëns afneem, word dit al moeiliker om die buitewêreld te geniet. Maak dus seker julle doen “normale” dinge terwyl dit nog moontlik is.
-
Kies gerieflike tye en stiller, minder besige plekke om oorstimulasie te voorkom.
Wenke vir die hantering van ’n uitbarsting in die openbaar
Die sleutel is om agitasie te voorkom waar moontlik, en om dit kalm en taktvol te hanteer as dit gebeur.
-
BLY KALM: Jou kalm houding is die allerbelangrikste instrument. Dit help jou om rasioneel te dink en beheer oor die situasie te hou. Jy kan nie hul gedrag beheer nie, maar wel jou eie reaksie.
-
WEES PROAKTIEF: Betrek die persoon aktief in jou daaglikse take op ’n vlak wat hulle nog kan help. ’n Sin van doel kan gedrag verbeter.
-
BESKERM PRIVAATHEID: Mense sal dalk staar. Wees voorbereid om kortliks en kalm aan ’n bystander te verduidelik: “My ma het Alzheimer’s, sy is dalk net bietjie verward. Ons is reg, dankie.” Dit skep begrip en verminder druk.
-
VERWYDER JULLE UIT DIE SITUASIE: Lei jou geliefde saggies na ’n stiller plek. Soms is ’n verandering in omgewing al wat nodig is om te kalmeer.
-
VEREENVOUDIG KEUSES: In ’n restaurant kan ’n vol spyskaart oorweldigend wees. Bied twee eenvoudige keuses aan of stel voor: “Sal jy graag die hoender of die vis wil hê? Beide smaak heerlik.”
-
WEES HUL VENNOOT: Moenie probeer om hulle in die openbaar tereg te wys of vir die gehoor “speel” nie. Staan aan hulle kant. Hulle verdra genoeg interne teenstand en verwarring weens die siekte; jou steun is hul anker.
Slotgedagte
Onthou altyd: die persoon met demensie sukkel met baie interne beperkinge en frustrasies. Deur hierdie uitdagende gedrag te sien as ’n uiting van die siekte – en nie van die persoon nie – kan dit jou help om met meer begrip, geduld en takt te reageer, ongeag waar julle is of wie dalk kyk.